Dlaczego e-voting to nadal z艂y pomys艂?

Dlaczego e-voting to nadal z艂y pomys艂?

Frekwencja w wyborach parlamentarnych 2023 okaza艂a si臋 najwi臋ksz膮, bo a偶 72,9% uprawnionych do g艂osowania odda艂o sw贸j g艂os. W mediach pojawi艂y si臋 od razu informacje, 偶e wi臋ksz膮 frekwencj臋 mo偶na uzyska膰 poprzez wprowadzenie powszechnych, elektronicznych form g艂osowania - g艂osowanie przez internet - e-voting. Czy to dobry pomys艂?

Spis tre艣ci

Jakie powinno by膰 g艂osowanie?

Wybory to jedno z najwa偶niejszych narz臋dzi w demokratycznym kraju, dlatego powinny one nam gwarantowa膰:

  • anonimowo艣膰;
  • unikalno艣膰 g艂osu;
  • zaufanie do systemu g艂osowania;
  • oraz by膰 powszechnie dost臋pne.

To cztery filary, kt贸re gwarantuj膮 w oczach obywatela uczciwo艣膰 g艂osowania oraz sam wynik wybor贸w. Oczywi艣cie tradycyjne papierowe g艂osowanie nie jest idealne i posiada szereg luk. Istnieje mo偶liwo艣膰 fa艂szowania wybor贸w, kupowania g艂os贸w, ale na wi臋ksz膮 skal臋 staje si臋 to nieop艂acalne i trudne do wykonania.

Natomiast stworzenie systemu informatycznego, kt贸ry przeprowadzi anonimowe a jednocze艣nie unikalne g艂osowanie oraz zapewni zaufanie jest trudnym wyzwaniem. By膰 mo偶e niemo偶liwym do osi膮gni臋cia.

Jak systemy informatyczne mog膮 wspiera膰 g艂osowania?

Wybory elektroniczne, e-voting to poj臋cie, kt贸re obejmuje szeroki zakres rozwi膮za艅 informatycznych stosowanych w referendach oraz wyborach powszechnych. Rozr贸偶niamy tutaj:

  • Elektroniczna wizualizacja wynik贸w wybor贸w - systemy informatyczne wykorzystywane s膮 do prezentacji oraz wizualizacji wynik贸w wybor贸w, frekwencji itp. Polskie Krajowe Biuro Wyborcze (PKBW) stosuje takie rozwi膮zania od lat i dost臋pne jest na stronie wybory.gov.pl.
  • G艂osowanie z wykorzystaniem tzw. 鈥瀡oting machines鈥 - specjalnie przygotowane urz膮dzenia w lokalach wyborczych (g艂osomaty), zast臋puj膮 tradycyjne karty do g艂osowania. G艂osy oddawane s膮 przez wyborc贸w na specjalnym dedykowanym urz膮dzeniu, kt贸re jednocze艣nie zlicza g艂osy i przesy艂a je do centralnego systemu. Brazylia oraz USA wykorzystuj膮 takie urz膮dzenia.
  • G艂osowanie przez internet - g艂osy oddawane s膮 zdalnie z dowolnej lokalizacji za pomoc膮 internetu i urz膮dzenia wyborcy. Przyjmowanie oraz liczenie g艂os贸w, zostaje pod kontrol膮 centralnego systemu komputerowego. Przyk艂adem kraju, jaki wdro偶y艂 tego typu rozwi膮zanie jest Estonia.

Anonimowo艣膰 a unikalno艣膰 g艂osu

Wyborca ma prawo do prywatno艣ci swoich pogl膮d贸w i nie musi ujawnia膰 swoich preferencji politycznych. Obowi膮zek zapewnienia tajno艣ci oraz porz膮dku w czasie g艂osowania spoczywa na przewodnicz膮cym obwodowej komisji wyborczej (art. 49. 搂 1. Kodeksu wyborczego).

Wyborca odbieraj膮c kart臋 do g艂osowania, potwierdza swoj膮 to偶samo艣膰 poprzez okazanie dokumentu to偶samo艣ci oraz z艂o偶enie podpisu. Jest to wym贸g aby g艂osy by艂y unikalne. Jedna osoba - jeden g艂os. Chocia偶 sam wyborca nie zostaje anonimowy, to jego pogl膮du ju偶 tak. Wrzucona do urny karta do g艂osowania, nie zostanie powi膮zana z nim w 偶aden spos贸b. Zostaje ona w urnie do momentu liczenia g艂os贸w.

Praca obwodowej komisji wyborczej jest nadzorowana przez m臋偶贸w zaufania i obserwator贸w spo艂ecznych. Lokalne liczenie g艂os贸w kontrolowane jest samoistnie od wewn膮trz, przez niezale偶ne osoby. Co wi臋cej, je偶eli kto艣 spr贸buje oznaczy膰 kart臋 do g艂osowania (dodatkowy napis, znaczek itp.), aby identyfikowa膰 obywatela, to taki g艂os jest uznawany za niewa偶ny.

Czy system informatyczny mo偶e zapewni膰 anonimowo艣膰 oraz unikalno艣膰 g艂osu?

Jednym z problem贸w elektronicznego g艂osowanie jest zapewnienie anonimowo艣ci obywatela a z drugiej strony upewnienie si臋, 偶e g艂osuje uprawniona osoba i nie oddaje wi臋cej ni偶 jeden g艂os.

Ludzie pracuj膮cy w marketingu, e-commerce czy reklamie wiedz膮 dobrze jak za pomoc膮 system贸w informatycznych mo偶na 艣ledzi膰 poczynania u偶ytkownika w sieci. 艁atwo jest zidentyfikowa膰 zakup konkretnego produktu w e-sklepie z konkretn膮 osob膮.

Aby zapewni膰 unikalno艣膰 wybor贸w, obywatel musi zalogowa膰 si臋 do systemu g艂osuj膮cego lub maszyny g艂osuj膮ce, albo podpisa膰 sw贸j g艂os jakim艣 certyfikatem, e-dowodem lub czym艣 innym co go jednoznacznie identyfikuje.

Kwesti膮 zaufania lub jego braku jest fakt, czy systemy do elektronicznego g艂osowania nie daj膮 mo偶liwo艣ci powi膮zania g艂osu z obywatelem.

W 2003 roku, grupa naukowc贸w opublikowa艂a raport bezpiecze艅stwa zwi膮zany z komputerami wyborczymi AccuVote TS 4. Ujawni艂a w nim ogromn膮 liczb臋 luk bezpiecze艅stwa, kt贸ra wp艂ywa艂a m.in na prywatno艣膰 wyborc贸w.

Natomiast w 2004 roku, roku niezale偶ny audyt kodu 藕r贸d艂owego belgijskiego oprogramowania DigiVote, wykaza艂 b艂臋dy programistyczne, kt贸re mog艂y ujawni膰 to偶samo艣膰 oraz oddany g艂os wyborcy.

Zaufanie do systemu g艂osowania

Metoda g艂osowania oraz zliczania g艂os贸w powinna nie艣膰 ze sob膮 wysokie zaufanie w艣r贸d spo艂ecze艅stwa i by膰 zrozumia艂e dla ka偶dego, niekoniecznie posiadaj膮cego wiedz臋 techniczn膮.

Korzystaj膮c z karty do g艂osowania, jeste艣 w stanie sprawdzi膰 czy karta jest poprawna, nieoznaczona, odda膰 g艂os i wrzuci膰 do zapiecz臋towanej urny. W kroku liczenia g艂os贸w, niezale偶ne osoby (obwodowa komisja wyborcza, m臋偶owie zaufania, obserwatorzy spo艂eczni) sprawdz膮 dok艂adnie to samo. Czy karta do g艂osowania by艂a poprawna, nie znakowana i czy oddano prawid艂owy g艂os.

Oczywi艣cie istnieje ryzyko fa艂szowania wynik贸w, b艂臋dne liczenie g艂os贸w, 艂ap贸wki dla obwodowych komisji wyborczych, zastraszanie, szanta偶e, przekupstwa. Wymaga to ogromnego zaanga偶owania na terenie ca艂ego kraju i za granic膮. Liczenie i oddawanie g艂os贸w nie jest scentralizowane i aby wp艂yn膮膰 na wynik wybor贸w, nale偶y zaatakowa膰 setki lokali wyborczych.

Manipulacja g艂osami w kilku z 31 497 obwod贸w g艂osowania (wybory parlamentarne w 2023), praktycznie nie wp艂ywa na wyniki, zw艂aszcza jak jest du偶a frekwencja. Im wi臋cej ludzi g艂osuje, tym wi臋cej trzeba ludzi zmanipulowa膰, przekupi膰 aby sfa艂szowa膰 wybory. Nawet akcje typu schowaj babci dow贸d nie da艂y rady zmieni膰 wynik贸w wybor贸w.

A jak to wygl膮da zaufanie przypadku elektronicznego systemu wyborczego?

Niezale偶nie od tego czy wykorzystamy 鈥瀡oting machines鈥, czy g艂osowanie poprzez internet, mamy problem zaufania do sprz臋tu oraz oprogramowania z jakiego g艂osujemy. Kartka papieru jest prosta i weryfikowalna przez ka偶dego. W przypadku sprz臋tu i oprogramowania, trzeba posiada膰 specjalistyczn膮 wiedz臋, aby m贸c (o ile jest to w og贸le mo偶liwe) sprawdzi膰 czy maszyna lub oprogramowanie z jakiego oddajemy g艂os, nie zmienia go na inny.

Pozostaje wiele w膮tpliwo艣ci w tym temacie:

  • W jaki spos贸b sprawdzi膰 poprawno艣膰 sprz臋tu w maszynie g艂osuj膮ce?
  • Jak sprawdzi膰 poprawno艣膰 oprogramowania g艂osuj膮cego?
  • Czy komputer domowy z jakiego g艂osujesz nie jest zawirusowany?
  • Czy oprogramowanie do g艂osowania jakie pobierasz, instalujesz nie zosta艂o zainfekowane?
  • Czy na pewno m贸j g艂os jest anonimowy i nie powi膮zany z moj膮 to偶samo艣ci膮 (login, has艂o, dow贸d osobisty)
  • W jaki spos贸b wynik g艂osowania z maszyny jest przesy艂any i zliczany?
  • Kto tworzy takie oprogramowanie? Prywatne firmy? Rz膮d?
  • Kto serwisuje, aktualizuje urz膮dzenia?
  • Kto ma dost臋p do danych przez nie zbieranych?

Oczywi艣cie mo偶na wykorzysta膰 r贸偶nego rodzaju sumy kontrolne, zewn臋trzne oprogramowanie lub sprz臋t do weryfikacji... ale wtedy problem zostaje przeniesiony w inne miejsce. Czy ufamy zewn臋trznemu systemowi weryfikuj膮cemu?

W 2006 roku, zesp贸艂 prof. dr hab. Miros艂awa Kuty艂owskiego, zaprezentowa艂 r贸偶ne metody infekowania oprogramowania s艂u偶膮cego do sk艂adania g艂os贸w przez internet. Badaczom uda艂o si臋 zmienia膰 g艂osy w niezauwa偶alny spos贸b dla wyborcy.

Hakerom podczas konferencji DEF CON uda艂o si臋 wiele razy zaatakowa膰 maszyny do g艂osowania, zmienia膰 wyniki, pokazywa膰 co innego na ekranie oraz nawet zagra膰 na tych maszynach w gr臋 DOOM. Zainfekowanie producenta oprogramowania lub sprz臋ty nie wydaje si臋 rzecz膮 trudn膮 i nierealn膮.

Kolejn膮 kwesti膮, kt贸ra budzi brak zaufania jest transfer wynik贸w g艂osowania z takiej maszyny lub Twojego komputera co systemu, kt贸ry zbiera g艂osy. Przewo偶enie sprz臋tu do centralnego miejsca, by 艣ci膮gn膮膰 wynik z komputera, a mo偶e podpi臋cie zewn臋trznego pendrive i jego wys艂anie czy mo偶e wysy艂ka danych poprzez internet? Brak zaufania budzi g艂osowanie korespondencyjne, a co dopiero powiedzie膰 o przesy艂aniu g艂os贸w poprzez sie膰.

Ka偶dy z tych element贸w budzi brak zaufania i jest nara偶ony na r贸偶nego rodzaju ataki cyberprzest臋pc贸w od podmiany pendrive, czy ataki typu Man-in-the-middle. Nadal pozostaje tak偶e kwestia zaufania co zosta艂o zapisane na urz膮dzeniu lub wys艂aniu poprzez sie膰. Je偶eli takie dane s膮 zaszyfrowane to niezale偶ne osoby (m臋偶owie zaufania, obserwatorzy spo艂eczni) nie b臋d膮 w stanie tego zweryfikowa膰.

A co z g艂osowaniem z w艂asnego komputera? Czy jeste艣 w stanie stwierdzi膰, 偶e nie zawiera ona 偶adnego oprogramowania typu malware? By膰 mo偶e dbasz o sw贸j komputer i jest on zawsze zaktualizowany, ale czy robi膮 to inni? A co z logowaniem si臋 do systemu g艂osuj膮cego? Czy ka偶dy posiada poprawne zabezpieczenia, trudne has艂o i weryfikacj臋 dwusk艂adnikow膮? Trudno w to uwierzy膰 a co dopiero zaufa膰.

Na samym ko艅cu pozostaje jaki艣 centralny system komputerowy, kt贸ry zbiera te wszystkie dostarczone do niego g艂osy. Posiada on dok艂adnie te same wady, jakie posiadaj膮 maszyny do g艂osowania, czy g艂osowanie z w艂asnego urz膮dzenia. Nie jeste艣my w stanie sprawdzi膰 poprawno艣ci na nim oprogramowania, sprz臋tu a co gorsza - tylko garstka ludzi ma do niego dost臋p i wie gdzie si臋 znajduje.

Nawet je偶eli g艂osy nie zostan膮 zmienione na maszynach g艂osuj膮cych czy naszym komputerze, to nie wiemy co si臋 dzieje po stronie systemu zliczaj膮cego. Nie tak dawno temu stracili艣my zaufanie do systemu RCB, kt贸ry zosta艂 wykorzystany do propagandy wyborczej.

W 2004 roku, w hrabstwie Carteret w P贸艂nocnej Karolinie, utracono ponad 4400 g艂os贸w zebranych przez komputery wyborcze UniLect Patriot. Problemem mog艂o okaza膰 si臋 艣wie偶o co zaktualizowane oprogramowanie przez producenta.

Wystarczy zaatakowanie jednego elementu, aby zmieni膰 losy milion贸w ludzi. Nie brzmi to dobrze.

E-voting a frekwencja

Jak wida膰 na podstawie wybor贸w parlamentarnych w 2023 roku, wcale nie potrzeba elektronicznego systemu do g艂osowania, aby zwi臋kszy膰 frekwencj臋. Natomiast niew膮tpliw膮 zalet膮 takiej metody jest zwi臋kszenie jej dost臋pno艣ci dla os贸b, kt贸re z jakiego艣 powodu nie mog膮 uda膰 si臋 do lokali wyborczych.

Co prawda rozwi膮zaniem tego problemu jest g艂osowanie korespondencyjne, ale przyjmijmy, 偶e go nie ma. Jedynym krajem europejskim jaki wprowadzi艂 g艂osowanie przez internet jest Estonia. Mimo ogromnego nak艂adu finansowego na umo偶liwienie g艂osowania poprzez internet, wzrost frekwencji by艂 nieznaczny.

W 2005 roku, z tej metody g艂osowania skorzysta艂o 1.9% (9 317) os贸b a po 18 latach dzia艂ania systemu, czyli w 2023 dopiero przekroczono 50%.

Po niemal 11 latach funkcjonowania w Estonii instytucji e-votingu, na podstawie danych dotycz膮cych frekwencji wyborczej w poszczeg贸lnych latach, wyci膮gn膮膰 mo偶na pewne wnioski. Por贸wnuj膮c liczb臋 bior膮cych udzia艂 w wyborach parlamentarnych na przestrzeni lat 2007鈥2015, dostrzec mo偶na jedynie minimalny wzrost frekwencji (61,9% w 2007 r., 63,5% w 2011 r., 64,2% w 2015 r.). Zatem mimo wzrostu zainteresowania g艂osowaniem w formie elektronicznej (z 5,5% wszystkich g艂osuj膮cych w 2007 r. do 30,5% w 2015 r.), nie prze艂o偶y艂o si臋 to bezpo艣rednio na wzrost liczby og贸艂em bior膮cych udzia艂 w g艂osowaniu. -- mgr Iwona Dy艣-Branicka

Przyczyn膮 tak niewielkiego wzrostu mo偶e by膰 brak zaufania do skomplikowanego technologicznie systemu g艂osowania oraz sam proces oddawania g艂osu: logowanie, pin, potwierdzenia kart膮 kryptograficzn膮 wymagaj膮c膮 specjalnego czytnika, pobranie i zainstalowanie oprogramowania itp.

Dla wielu g艂osuj膮cych system ten pozostaje zbyt skomplikowany w stosunku do logowania si臋 do systemu bankowego, ale niestety taki musi by膰, aby w jakim艣 stopniu by膰 odpornym na ataki cyberprzest臋pc贸w w tym ataki typu phishing.

To wszystko sprawia, 偶e wykorzystanie elektronicznego g艂osowania, trudno艣ci w skorzystaniu z niego, mog膮 wr臋cz obni偶a膰 frekwencj臋.

Czy wybory elektroniczne s膮 ta艅sze?

Drukowanie i dystrybucja kart wyborczych, zatrudnienie tysi臋cy ludzi, kt贸rzy zweryfikuj膮 i policz膮 g艂osy wydaje si臋 by膰 drogim rozwi膮zaniem w przeciwie艅stwie do elektronicznego systemu informatycznego, gdzie wystarczy klikn膮膰 i oddany g艂os.

Rzeczywisto艣膰 jednak wydaje si臋 by膰 inna, gdy偶 najcz臋艣ciej pomijane s膮 koszta wytworzenia i utrzymania systemu informatycznego do g艂osowania. Kolejnym krokiem jest pomini臋cie wydatk贸w jakie nak艂adane s膮 na wyborce, aby m贸g艂 g艂osowa膰 elektronicznie. W niekt贸rych takich systemach, jak na przyk艂ad w Estonii, obywatel musia艂 zakupi膰 specjalne urz膮dzenie do odczytu karty kryptograficznej.

Do tego powinni艣my doliczy膰 wydatki zwi膮zane z obs艂ug膮 awarii system贸w informatycznych oraz tworzeniem kopii zapasowych tak skomplikowanego systemu.

W Irlandii zakupiono system do elektronicznego g艂osowania za 52 mln euro. By艂y to komputery wyborcze NEDAP. P贸藕niej oceniono, 偶e system nie daje gwarancji tajno艣ci i dok艂adno艣ci wybor贸w, wymaganych przez ordynacj臋 wyborcz膮 w zwi膮zku z czym zrezygnowano z jego u偶ycia w wyborach.

Wielka Brytania w 2005 roku porzuci艂a plany wprowadzenia g艂osowania przez internet oraz przy pomocy wiadomo艣ci SMS, uzasadniaj膮c to wi臋kszymi kosztami i wi臋kszym ryzykiem nadu偶y膰 ni偶 w przypadku g艂osowania tradycyjnego a nawet przez tradycyjn膮 poczt臋.

Podsumowanie

Na przestrzeni ostatnich 20 lat, praktycznie nic nie zmieni艂o si臋 w kwestii elektronicznego g艂osowania. Systemy wyborcze stosowane w Estonii czy Brazylii, nios膮 ze sob膮 sporo kontrowersji w艣r贸d partii politycznych oraz samych wyborc贸w. Technologia jest trudna do zrozumienia i weryfikowania w przeciwie艅stwie do kartki, d艂ugopisu i narysowanego przez niego X.

Skomplikowane technologie jak blockchain, czy coraz bardziej popularna sztuczna inteligencja oraz zagro偶enia z ni膮 zwi膮zane, nie przyczyniaj膮 si臋 do zaufaniu elektronicznemu systemowi g艂osowania.

By膰 mo偶e kiedy艣 wybory b臋d膮 wygl膮da膰 inaczej, by膰 mo偶e przestan膮 by膰 anonimowe. By膰 mo偶e wtedy wejd膮 do u偶ytku codziennego, elektroniczne systemy wyborcze.

Dzi艣 jest to moim zdaniem, ma艂o prawdopodobne.

殴r贸d艂a

Newsletter

Zobacz podobne artyku艂y

Dlaczego 艣pimy. Odkrywanie pot臋gi snu i marze艅 sennych

Dlaczego 艣pimy - Matthew Walker

Jak bardzo wa偶ny jest sens w 偶yciu przedsi臋biorcy i nie tylko? Jak na jako艣膰 snu wp艂ywa kofeina oraz alkohol? Co dzieje si臋 podczas fazy REM i jakie ona ma znaczenie? Jak bardzo sen pomaga w prowadzeniu w艂asnego biznesu oraz zdrowego trybu 偶ycia?

Czytaj dalej

Jak mog臋 Ci pom贸c?

Porozmawiajmy

niezobowi膮zuj膮co o wsp贸艂pracy

Um贸w 15 minutow膮 rozmow臋

Napisz do mnie

M贸j adres email:

[email protected]